Πρόκειται για ένα εξαιρετικά εύχρηστο εγχειρίδιο που δημιουργήθηκε με την αξιοποίηση των σύγχρονων εργαλείων πληροφορικής και έχει σκοπό να παρέχει την απαραίτητη καθοδήγηση σε όλους τους Δήμους που επιθυμούν να συντάξουν Τοπικά Σχέδια για βιώσιμη Ψύξη και Θέρμανση σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 25 της Ευρωπαικής Οδηγίας 1791/2023 για την Ενεργειακή Απόδοση. 

Μέχρι να γίνει διαθέσιμη και η ελληνική ηλεκτρονική έκδοση του Οδηγού πορείτε να περιηγηθείτε και να εξασκηθείτε στο εγχειρίδιο ακολουθώντας τον παρακάτω σύνδεσμο: 

PLAN4COLD Digital Handbook VF | Genially  

Αρχική συνάντηση για την παρουσίαση του έργου – 13 Φεβρουαρίου 2025
Στις 13 Φεβρουαρίου 2025 πραγματοποιήθηκε η αρχική συνάντηση με τον Δήμο Ηρακλείου, με στόχο την παρουσίαση του έργου Plan4COLD, των βασικών στόχων του και των προβλεπόμενων δράσεων.

Συνεργασία με τοπικούς φορείς
Τον Μάιο του 2025 πραγματοποιήθηκε διμερής συνάντηση με μέλος της Τοπικής Κοινότητας Πρακτικής (LCoP) του Ηρακλείου, το Energy Cluster Κρήτης. Η συνάντηση επικεντρώθηκε στα εργαλεία και τις πρακτικές που αξιοποιούνται για την αποτελεσματική ενεργειακή διαχείριση και παρακολούθηση της ενεργειακής κατανάλωσης σε ιδιωτικά κτίρια και επιχειρήσεις.

Επικείμενες συναντήσεις με τοπικούς φορείς
Το δεύτερο και το τρίτο Εργαστήριο Ενίσχυσης Ικανοτήτων (Capacity Building Workshop) θα πραγματοποιηθούν σε υβριδική μορφή στο Ηράκλειο, με τη συμμετοχή εκπροσώπων και από τους δύο πιλοτικούς Δήμους. Με την ολοκλήρωση των εργαστηρίων, προγραμματίζεται η επίσημη έναρξη των Τοπικών Κοινοτήτων Πρακτικής (LCoPs).

ΔΗΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ

Παρουσίαση του έργου και συλλογή δεδομένων
Με τον Δήμο Χανίων έχουν πραγματοποιηθεί δύο συναντήσεις. Η πρώτη, τον Απρίλιο του 2025, αφορούσε την παρουσίαση του έργου Plan4COLD και των βασικών του στόχων. Ακολούθησε, τον Μάιο του 2025, συνάντηση με εκπροσώπους της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου, με αντικείμενο τη συλλογή των απαραίτητων δεδομένων για την υλοποίηση του έργου.

Συνεργασία με την Τοπική Κοινότητα Πρακτικής
Στην Τοπική Κοινότητα Πρακτικής (LCoP) του Δήμου Χανίων συμμετέχει η Επιτροπή Βιωσιμότητας του Πολυτεχνείου Κρήτης (TUC). Τον Φεβρουάριο του 2026 παρουσιάστηκε στην Επιτροπή ο κατάλογος των εργαλείων που εντοπίστηκαν στο πλαίσιο του Πακέτου Εργασίας 3 (WP3).

Περαιτέρω συνεργασία με τοπικούς φορείς
Τον Μάρτιο του 2026 πραγματοποιήθηκαν επίσης διμερείς συναντήσεις με τον αρμόδιο Δημοτικό Οργανισμό Διαχείρισης Υδάτων και τον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ). Οι συναντήσεις επικεντρώθηκαν στην ανταλλαγή πληροφοριών και στην καταγραφή διαθέσιμων δεδομένων, εργαλείων και δυνατοτήτων συνεργασίας στο πλαίσιο του έργου Plan4COLD.

Κατά την έναρξη, επισημάνθηκε ότι το έργο Plan4COLD βρίσκεται πλέον στο μέσον της υλοποίησής του, έχοντας ήδη παράξει τα πρώτα σημαντικά αποτελέσματα. Παράλληλα, ανακοινώθηκε ο σχεδιασμός των επόμενων στοχευμένων δράσεων του έργου, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν τόσο με φυσική όσο και με διαδικτυακή παρουσία.

Το πρόγραμμα περιλάμβανε παρουσιάσεις και ανοιχτή συζήτηση για το νομοθετικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση και το έργο Plan4COLD και τη διαμόρφωση Σχεδίων Δράσης για τη Θέρμανση και Ψύξη στους Δήμους Χανίων και Ηρακλείου.

Ακολούθησε η ανταλλαγή εμπειριών και συζήτηση για τις κύριες προκλήσεις σε τοπικό επίπεδο με συμμετοχή εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της Περιφέρειας Κρήτης, του κλάδου των ξενοδόχων και επαγγελματικών ενώσεων μητεχανικών και Εργαστήριο Ανάπτυξης Δεξιοτήτων (13:00–15:00) για την εφαρμογή εργαλείων ενεργειακού σχεδιασμού.

Οι συμμετέχοντες ανανέωσαν το ραντεβού τους για το επερχόμενο εργαστήριο ανάπτυξης δεξιοτήτων του έργου.

Κεντρικές Θεματικές & Ομιλητές:

Κατά τη διάρκεια της ημερίδας παρουσιάστηκαν εξειδικευμένες εισηγήσεις που κάλυψαν όλο το φάσμα της ενεργειακής μετάβασης στους κρίσιμους τομείς της τοπικής οικονομίας με ιδιαίτερη αναφορά στα παρακάτω θέματα: 

• Ευρωπαϊκό & Θεσμικό Πλαίσιο για τη Θέρμανση & Ψύξη με έμφαση στην εφαρμογή του Άρθρου 25 της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2023/1791 (EED) για την Ενεργειακή Απόδοση.   
• Ενεργειακή Αναβάθμιση στον Τουρισμό & τον Οικιακό Τομέα: Τεχνολογίες αιχμής, αντλίες θερμότητας, ηλιοθερμικά συστήματα και εφαρμογές εξοικονόμησης ενέργειας σε ξενοδοχειακές μονάδες, τουριστικά καταλύματα και κατοικίες.   
• Βιώσιμες Εφαρμογές στον Πρωτογενή Τομέα & την Αγροτική ΠαραγωγήΚαινοτόμες λύσεις θέρμανσης και ψύξης για θερμοκηπιακές εγκαταστάσεις, αγροτοδιατροφικές μονάδες και μεταποίηση.  

Εισηγητές ήταν εκπρόσωποι του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών & Εξοικονόμησης Ενέργειας (ΚΑΠΕ) και της Ομάδας Έργου του Πολυτεχνείου Κρήτης (TUC) και προσκελημένοι Ομιλητές εκπρόσωποι φορέων που πρόκειται να αποτελέσουν μέλη της Τοπικής Κοινότητας Πρακτικής και να συμβάλουν με την εμπειρογνωμοσύνη τους στην τελική διαμόρφωση των Τοπικών Σχεδίων Βιώσιμης Ψύξης και Θέρμανσης :

• Μαρία Αποστολάκη — Προϊστάμενη Τμήματος για τον Μετριασμό και την Ενεργειακή Απόδοση, Διεύθυνση Κλιματικής Αλλαγής Περιφέρεια Κρήτης
• Χρυσάνθη Κισκίνη – Δ/ντρια Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης Κεντρικής Μακεδονίας
• Γιώργος Μιχελάκης — Αντιπρόεδρος Περιφερειακού Τμήματος Χανίων Πανελλήνιου Συλλόγου Διπλωματούχων Μηχανολόγων – Ηλεκτρολόγων Μηχανικών
• Νικολέτα Γκολφινοπούλου — Εκπρόσωπος ΓΕΩΤΕΕ - Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Αγροτικής Ανάπτυξης Δήμου Ρεθύμνης
• Αντώνης Μαυρομάτης — Αν. Γραμματέας Ένωσης Ξενοδόχων Χανίων

Τη συζήτηση συντόνισε ο Επίκουρος Καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης και Επιστημονικός Υπεύθυνος του Έργου, Βαρουχάκης Εμμανουήλ.

Η συνάντηση ξεκίνησε με τον επίσημο χαιρετισμό του Αντιπεριφερειάρχη Χανίων, κου Ν. Καλογερή, υπεύθυνου για θέματα ενέργειας ο οποίος καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους και εξέφρασε τις ευχαριστίες του προς όλους τους συμμετέχοντες για την ενεργή συμβολή τους.

Στο πρώτο μέρος της ημερίδας παρουσιάστηκε αναλυτικά το ευρωπαϊκό και νομοθετικό πλαίσιο, με ιδιαίτερη έμφαση στο Άρθρο 25 της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ενεργειακή Αποδοτικότητα. Τα βασικά σημεία που αναλύθηκαν περιλαμβάνουν:

Στόχοι του Έργου: Το Plan4COLD εστιάζει στην κατάρτιση τοπικών σχεδίων για τη βιώσιμη θέρμανση και ψύξη σε δήμους της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Πορτογαλίας. Για τον σκοπό αυτό, αναπτύσσεται μια ολοκληρωμένη μεθοδολογία, καθώς και μια χρηστική εργαλειοθήκη και εκπαιδευτικό υλικό για τα στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Τοπικές Κοινότητες Πρακτικής: Πρόκειται για δυναμικές ομάδες συνεργασίας και διαβούλευσης από φορείς της τοπικής κοινωνίας (επιμελητήρια, ενώσεις, περιφέρειες). Στόχος τους είναι ο εντοπισμός των τοπικών προκλήσεων, η ανάδειξη ρεαλιστικών λύσεων και, τελικά, η επίσημη θεσμική αποδοχή των σχεδίων από τους δήμους.

Θεσμικές Εκκρεμότητες & Εμπόδια: Υπογραμμίστηκε ότι η σχετική ευρωπαϊκή οδηγία δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί πλήρως στην ελληνική νομοθεσία. Η καθυστέρηση αυτή δυσχεραίνει τη συλλογή των απαραίτητων ενεργειακών δεδομένων για τον σωστό σχεδιασμό των δήμων.

Ενεργειακή Φτώχεια: Τονίστηκε η επιτακτική ανάγκη για την προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών, θέτοντας ως άμεση προτεραιότητα τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας.

Ο ρόλος του Κτηριακού Τομέα στην Ενεργειακή Μετάβαση: Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία του κτηριακού τομέα, καθώς τα κτήρια αποτελούν μεγάλους καταναλωτές ενέργειας, αγγίζοντας το 40% σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Η ενεργειακή τους αναβάθμιση προσφέρει άμεσα και μετρήσιμα αποτελέσματα, με τον ευρύτερο δημόσιο τομέα να οφείλει να πρωτοστατεί, εφαρμόζοντας πρώτος τις βιώσιμες στρατηγικές.

Σε περιφερειακό επίπεδο, παρουσιάστηκαν σημαντικές πρωτοβουλίες και καινοτόμες τεχνολογίες:

Εμβληματικά Χρηματοδοτούμενα Έργα: Προγράμματα που αφορούν την ενεργειακή αναβάθμιση ενεργοβόρων δημόσιων κτηρίων (νοσοκομεία, κέντρα υγείας), τον εκσυγχρονισμό του δημοτικού οδοφωτισμού και την ίδρυση ενεργειακών κοινοτήτων για την κάλυψη των αναγκών του αγροτικού τομέα.

Ψηφιακά Εργαλεία: Η πιλοτική εφαρμογή του «διαβατηρίου ανακαίνισης κτηρίων», μιας ψηφιακής πλατφόρμας που καταγράφει την υφιστάμενη κατάσταση και προτείνει σταδιακά βήματα με τελικό στόχο τις μηδενικές εκπομπές άνθρακα.

Νέες Τεχνολογίες (Τηλεθέρμανση / Τηλεψύξη): Παρουσιάστηκε ένα νέο ευρωπαϊκό έργο που μελετά τη μετατροπή της απορριπτόμενης θερμότητας από βιομηχανικές διεργασίες σε ενεργειακό πόρο για δίκτυα τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης, προσαρμοσμένο στις ανάγκες των νότιων περιοχών που απαιτούν αυξημένη ψύξη.

Κοινωνικοοικονομικές Προκλήσεις: Επισημάνθηκε η οικονομική αδυναμία αρκετών νοικοκυριών να καλύψουν την ιδία συμμετοχή σε συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα αναβάθμισης.

Έλλειμμα Τεχνικού Δυναμικού: Καταγράφεται σοβαρή έλλειψη εξειδικευμένων μηχανικών και τεχνικών συνεργείων. Προτάθηκε ο επανασχεδιασμός των πανεπιστημιακών προγραμμάτων σπουδών και η διοργάνωση σεμιναρίων για την ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων.

Τουριστικός & Ξενοδοχειακός Τομέας: Το ενεργειακό κόστος αποτελεί το 15-25% των λειτουργικών εξόδων των ξενοδοχείων. Προτάθηκαν λύσεις (θερμοπροσόψεις, κουφώματα, αποδοτικότερος κλιματισμός) και τονίστηκε η ανάγκη εκπαίδευσης προσωπικού και επισκεπτών. Παράλληλα, αναφέρθηκε η νέα υποχρέωση των ομίλων (2025–2030) για πιστοποίηση μείωσης του ανθρακικού αποτυπώματος.

Αγροτικός Τομέας: Ο εκσυγχρονισμός του πρωτογενούς τομέα με αυτοματισμούς έχει αυξήσει την κατανάλωση ενέργειας, συμπαρασύροντας το κόστος παραγωγής. Προτάθηκε η ενημέρωση των αγροτών και η διασύνδεση ενέργειας-νερού, όπως η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωτρήσεις.

Έξυπνη Διαχείριση Ενέργειας: Υπογραμμίστηκε η ανάγκη για αυστηρότερους ελέγχους στο κτηριακό απόθεμα και προτάθηκε η υποχρεωτική ανάκτηση ενέργειας από τον κλιματισμό. Επιπλέον, τονίστηκε η σημασία των «ψηφιακών διδύμων» (digital twins) και των έξυπνων συστημάτων που προσαρμόζουν αυτόματα την ψύξη και την αποθήκευση ενέργειας βάσει των διακυμάνσεων των τιμών του δικτύου.

Κοινό Όραμα για το Μέλλον: Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με τη σύνοψη των βασικών συμπερασμάτων. Κοινός στόχος όλων των εταίρων είναι η δημιουργία ενός πρακτικού οδηγού και ενός εφαρμόσιμου σχεδίου δράσης, ώστε οι δήμοι να είναι πλήρως προετοιμασμένοι απέναντι στις επερχόμενες ευρωπαϊκές οδηγίες. Όλες οι πολύτιμες παρεμβάσεις των ομιλητών θα ενσωματωθούν στο τελικό κείμενο πολιτικής (policy paper) του έργου. Η συνεδρία έκλεισε με την κοινή διαπίστωση ότι το «κλειδί» για την επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης είναι η πολυεπίπεδη συνεργασία μεταξύ του δημόσιου τομέα, της αγοράς, της κοινωνίας των πολιτών και των ερευνητικών ιδρυμάτων.

Ακολούθησε το 1ο διαδραστικό Εργαστήριο Αανάπτυξης Ικανοτήτων & ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των Δήμων όπου οι παρευρισκόμενοι είχαν την ευκαιρία να θέσουν ερωτήματα, να αποτυπώσουν τις ιδιαίτερες ενεργειακές ανάγκες της περιοχής των Χανίων και της Κρήτης και να συζητήσουν τις προοπτικές χρηματοδότησης βιώσιμων τοπικών σχεδίων.   

Εργαλεία και Εκπαιδευτικό Υλικό: Παρουσιάστηκαν μεθοδολογίες, ψηφιακά εργαλεία (όπως τα CoolLIFE, Citiwatts, EUCityCalculator) και εκπαιδευτικές παρουσιάσεις που θα βοηθήσουν τους Δήμους να αποτυπώσουν τις τοπικές ανάγκες θέρμανσης και ψύξης και να σχεδιάσουν στρατηγικές απανθρακοποίησης.  

Τοπικές Κοινότητες Πρακτικής (LCoPs): Συζητήθηκε η πορεία συγκρότησης των LCoPs και η οργάνωση των εργαστηρίων ενίσχυσης ικανοτήτων (capacity building) για στελέχη τοπικών αρχών και φορέων σε Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία, Ισπανία και Κροατία.   

Παρακολούθηση & Διάχυση: Τέθηκαν οι βάσεις για τη μέτρηση των δεικτών απόδοσης (KPIs), την επικοινωνία των αποτελεσμάτων του έργου και τη μεταφορά της μεθοδολογίας Plan4COLD σε νέες περιοχές της Ευρώπης.   

Το έργο Plan4COLD συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (πρόγραμμα LIFE) και στοχεύει στην ενίσχυση των δήμων της Νότιας Ευρώπης για τη διαμόρφωση Βιώσιμων Τοπικών Σχεδίων Θέρμανσης και Ψύξης (SLHCPs)

Η εκφώνηση είναι στα αγγλικά αλλά μπορείτε απο τις ρυθμίσεις να ενεργοποιήστε τους υπότιτλους στα Ελληνικά. 

Υπενθυμίζουμε ότι το Πολυτεχνείο Κρήτης, μέσω της Σχολής Μηχανικών Ορυκτών Πόρων, συμμετέχει ως εταίρος στο ευρωπαϊκό έργο LIFE Plan4Cold: «Υποστήριξη των δήμων της Νότιας Ευρώπης στον καθορισμό Βιώσιμων Τοπικών Σχεδίων Θέρμανσης και Ψύξης». Επιστημονικός Υπεύθυνος του έργου είναι ο Επίκουρος Καθηγητής Εμμανουήλ Βαρουχάκης

Στο έργο συμμετέχουν συνολικά 15 εταίροι από πέντε χώρες της Νότιας Ευρώπης, με συντονιστή το Εθνικό Κέντρο Ενέργειας της Πορτογαλίας (ADENE). Η διάρκεια του έργου είναι τριετής (2024–2027), με χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα LIFE Clean Energy Transition (LIFE-2023-CET) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μείνετε συντονισμένοι για νεότερα!

Στο έργο συμμετέχουν συνολικά 15 εταίροι από πέντε χώρες της Νότιας Ευρώπης, με συντονιστή το Εθνικό Κέντρο Ενέργειας της Πορτογαλίας (ADENE). Η διάρκεια του έργου είναι τριετής (2024–2027), με χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα LIFE Clean Energy Transition (LIFE-2023-CET) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στόχος του έργου είναι η ανάπτυξη μεθοδολογίας για τη σύνταξη Σχεδίων Βιώσιμης Τοπικής Θέρμανσης και Ψύξης (ΣΒΤΘΨ), λαμβάνοντας υπόψη ότι περίπου το 50% της ενεργειακής ζήτησης στην ΕΕ —και των συναφών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου— αποδίδεται στα συστήματα ψύξης και θέρμανσης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπου οι ανάγκες για ψύξη είναι αυξημένες και αναμένεται να ενταθούν περαιτέρω λόγω της κλιματικής αλλαγής. Το έργο ενισχύει τις προσπάθειες συμμόρφωσης με το Άρθρο 25(6) της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2023/1791 για την Ενεργειακή Απόδοση (EED), το οποίο υποχρεώνει τους δήμους με πληθυσμό άνω των 45.000 κατοίκων να καταρτίσουν τοπικά σχέδια ψύξης και θέρμανσης.

Στο πλαίσιο του έργου, θα υποστηριχθούν πιλοτικά δήμοι σε Ιταλία, Ελλάδα και Πορτογαλία. Από την Ελλάδα, επιλέχθηκε η Περιφέρεια Κρήτης ως περιοχή πιλοτικής εφαρμογής, με τους δύο μεγαλύτερους Δήμους της (Χανίων και Ηρακλείου) να λαμβάνουν τεχνική υποστήριξη για την ανάπτυξη των αντίστοιχων ΣΒΤΘΨ.

Παράλληλα, στόχος είναι να ωφεληθούν συνολικά οι δήμοι του νησιού, μέσω της δημιουργίας εκπαιδευτικού υλικού για τοπικές και περιφερειακές αρχές, καθώς και της υλοποίησης επιμορφωτικών δράσεων με τη συμμετοχή θεσμικών φορέων και επαγγελματιών του κλάδου. Μέσω της ανταλλαγής τεχνογνωσίας και της κατανόησης των ιδιαίτερων κοινωνικοοικονομικών αναγκών των περιοχών, το έργο θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, χρήσιμες σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.